14.04.2022, 14:41

RAMAZAN MEDENİYETİ

Oruç; hiç şüphesiz ki insanlığın inanç tarihinde önemli bir yere sahip olan ibadettir. Sadece semavi dinlerde değil, bazı ilkel kabilelerde bile oruç geleneği vardı. Yani orucun ömrü neredeyse insanlıkla yaşıttır. Orucun İslam’daki yerinin öneminden yola çıkan Müslümanlar, ramazan ayına ayrı bir anlam yüklerler. Dolayısıyla Müslüman toplumlar süreç içerisinde bir “Ramazan medeniyeti” oluşturmuşlardır.

***

Türk toplumu, asırlardır devam eden İslami dönem tarihinin birikimi olarak bu kutlu zaman dilimini kendine has bir medeniyetle şekillendirdi.

Türk toplumunun ramazan medeniyeti; çoğunluğunu Müslüman Türklerin oluşturduğu çok uluslu bir devletin kültürel zemininde büyüyen bir medeniyettir. Buradan bakıldığı zaman Müslüman Türklerin, toplumu oluşturan farklı din ve etnik kökenden insanlara “hoşgörü ve saygı” çerçevesinde bir arada yaşama iradesini ortaya koyarak, bu medeniyete özel bir katkı sundukları söylenebilir.

***

Kültürümüzde; ramazan, toplumsallık ayı olarak kodlanmıştır. Gelmeden önce maddi ve manevi hazırlıkları yapılırdı. Köylerden, şehirlere bu hazırlık büyük bir heyecanla sürdürülürdü. Bu hazırlıklar bazen anlaşılması güç tavırlar olarak da karşımıza çıkardı. Şöyle ki; alkol ve kumar bağımlılığı olanların üç aylara girildiğinde bu alışkanlıklarını rafa kaldırdıklarını, hatta bu kişilerden bazılarının üç ayları bile oruçlu geçirdiğini duyardık.

Derken ramazan.

Teravih namazları, vaazlar, mukabeleler ve vakit namazlarında iyice kalabalıklaşan camiler ve cami önü sohbetleri.

Kandiller, mahyalar ve cami içerisinde ve çevresinde gerçekleştirilen samimi etkinlikler.

Herkese açık iftar sofraları, fıtır sadakaları, zekat ve diğer yardımlaşma ve dayanışma uygulamaları.

Anadolu’nun hafızasında daha nice ramazan etkinlikleri vardır şüphesiz.

Türk toplumu, ramazan medeniyetini sadece ibadet yoğunluğunu arttırmak üzerine kurmadı şüphesiz. Ramazan eğlenceleri diye de tanımlayabileceğimiz etkinlikler de bu medeniyetin ayaklarından birini oluştururdu. Anadolu bu anlamda çok renkli bir ay geçirirdi. Ama özellikle İstanbul ramazanları evrensel ilgi görmekteydi.

Ramazanda mahyalar başta olmak üzere, bir başka aydınlatılırdı sokaklar. Sahura kadar devam eden hareketlilik, ramazan coşkusuna renk katardı.

Her tabakadan Müslümanlar, başta teravih olmak üzere iftar sonrası etkinliklere katılırlardı. Bu etkinliklere şehirdeki gayri Müslimler de ilgi gösterirdi. Bu durum tabii ki çoğunlukla İstanbul’da yaşanırdı. Ama Trabzon gibi birçok şehirde de; Rumlar, Ermeniler, Yahudiler; Müslümanların kalabalığına karışır ramazanın keyfini yaşarlardı. Hatta bu eğlencelere Gayri Müslimler; müzik ya da tiyatro etkinlikleriyle de katkı sunarlardı. Tam burada Türk seyir sanatının en önemli figürü, “Karagöz-Hacivat” etkinliklerinin, ramazan ayına özgü mizah anlayışının, tekke ve halk şiirinin ve hatta ramazana özgü müziğin de medeniyetin renleri arasında olduğunu belirtmem gerekir.

Gayrimüslim komşular iftara çağrılır, bayram tatlıları evlerine kadar gönderilirdi. Tabi ki onlar da; niyetli olduklarını bile düşündürecek derecede oruca ve oruçluya derin bir saygı gösterirlerdi. Ramazan sosyal hayatında ortaya konulan bu hoşgörü tutumu tek taraflı işlemiyordu şüphesiz. Hristiyanlar da Paskalya’da; Müslüman komşularına, paskalya çöreği, yumurta ve portakal gibi önemsedikleri hediyeler gönderirlerdi.

Görüldüğü gibi ramazan ayı; Müslümanlarla gayrimüslimler arasında bir kutuplaşmaya-çatışmaya değil; kaynaşmaya, dayanışmaya ve kültürel birikime zenginlik sunmaya zemin hazırlıyordu. Bu durum toplumsal tabakalar arasında barışa katkı sunuyordu şüphesiz.

 Türk toplumunun ramazan medeniyeti bu karşılıklı hoşgörü anlayışından beslenmiştir. Yaşatılan maddi ve manevi coşkuyla toplumun bütün kesimlerinin huzur ve şükür atmosferine girmesi amaçlanmıştır. Böylece oruç ibadeti, etkileri derin izler bırakan toplumsal bir ibadete evrilmiş oluyordu adeta.

***

Ve 2022

Trabzon sokaklarında “Ramazan medeniyetinin” izlerini arıyorum…

*Zaten “oruç başıma girmiş” efelenmelerinin ve gösteriş çılgınlığına dönen iftar sofralarının arasında,

*Ramazana Saygının nikotinle yakılarak duman duman üzerimize üflendiği sokaklarda,

Ramazan medeniyetinin izlerini arıyorum.

Yoksa bir medeniyeti daha mı sonlandırıyoruz!

Yorumlar (5)
Lokman 3 ay önce
Yüreğinize kaleminize sağlık Sayın Hocam.
Sahi, o güzelim Ramazan medeniyetinden bu günlere nasıl geldik? Rabbimize layıkıyla kulluk edebilen kullardan olabilmek Duasıyla
Abdullah Öz. 3 ay önce
Moda deyimle(nerde o eski ramazanlar)
Hakikaten eski ramazanları arıyoruz,gösteriş için o görkemli iftar çadırları,haramzadelerin hak yiyenleriyle dolu.Söylenecek çok şey varda,A.Karakoç rahmetlinin dediği gibi(hele dursun)
GANİ CENGİZ ALTUNTAŞ 3 ay önce
Yine bizi eski güzel günlere götüren, bazen duygulandıran bazen hüzünlendiren bir güzel yazı daha eline, diline kalemine sağlık hocam…
Ayşe gül KÖSA SERT 3 ay önce
Sayın hocam,
tebrik ederim. Öyle yerinde tespitler var ki..
saygılarımla
Kevser Demirkıran Kalyoncu 3 ay önce
Hep aynı şeyi söylüyoruz “nerede o eski ramazanlar” belki çocuk olduğumuz için bize öyle güzel geliyordu, belkide gerçekten her şey değişti…
22
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 06 Temmuz 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31