25.02.2021, 09:57

TANDIRNAME

Hemen söyleyelim; tandır başında anlatılan masal, hikaye vs.lere “Tandırname” denir.

Tandır: Türk tarihinin derin izlerinin ocağı.

Orta Asya bozkırından, Anadolu bozkırına uzanan kadim vatan fırını.

Kokusuyla kuşattığı vatana, Anadolu denilen yurdun volkanı.

Soğuk kış gecelerinin sabaha uzanan sıcağı.

Ev içi yaşam alanının odağı, yer yataklarının mekanı, fıkraların, masalların, hikayelerin ve hayallerin kulak misafiri.

Karanlığın derin aydınlığı, ayazların arkadaşı.

Bitmek bilmeyen sıcak sohbetlerinin tanığı.

Adresine gidemeyen dertlerin, dert ortağı.

***

Katığı tezekler, ustası nasırlı eller, ürünü geleneksel tatlar.

Çırası gevenden, alevi derinden, dumanı çatıdan, köyü saran tarifsiz kokular.

Bir yanında al yanaklı keteler, diğer yanında Edirne’den Kars’a uzanan lavaşlar.

Değerine tanıklık eder, bacasından süzülen yıldızlar.

***

Tandırın büyüsünü yaşama imkanı bulanlar, şanslı insanlardır şüphesiz. Çünkü hoyratça harcadığımız birçok değerimiz gibi, tandırı da gömdük gitti. Ne yazık ki teknolojik değişim, kolaycılık ve popüler kültür, Türk Kültürünün kolunu kanadını kırmaya devam ediyor. 

Köylerimiz, kokusu pek hissedilmeyen ama varlığı ile köyü uyuşturan radyasyon kuşatmasında. Tezek kokusunun değerini bilenler değişimin çarklarına direnemediler.

Elveda tandır, elveda tandırname.

***

Tandır kültürünü yaşama imkanı buldum, şanslıyım. 

“Kaymakla yoğrulmuş, içli açma kete” için özel günleri sabırla beklemiş, keteye yakılan türkülere eşlik etmiş, lavaşa tereyağını gömmüş, kuru lavaşı suyla ıslatmış, lavaşla yapılan ekmek makarnasını en değerli öğün bellemiş olanlardan biriyim.

Sarıbaş buğdayının, karakılçık buğdayının kısaca genetiği bozulmamış Anadolu buğdayının tandırla buluşmasına tanıklık etmiş, ortaya çıkan o has kokuyu solumuş biriyim. 

***

O kokuyu, o tadı tanımamak büyük kayıp yeni nesil için. Bu; hikayelerle, yazılarla giderilebilecek bir eksiklik değil.

Bölgemizde tandır ve kete denince akla gelen ilk yer Bayburt oluyor şüphesiz. Ne yazık ki Bayburt, bu değeri koruyup bir şehir markası durumuna getiremedi. Oysa tescili yapılıp geleneksel yöntemlerle devamı sağlanmalı ve bu alan turizme açılmalıydı.

Son yıllarda “kete ve tandır kültürünün çakması” Bayburt’ta kendine güçlü bir yer edindi. Bayburt kültürünün sahipleri buna müsaade etmemeliydi. Fırınlarda ya da ayaklı tandırlarda tepsiler içerisinde sıvı yağlarla yapılan “çakma keteler” tandır kültürüyle dalga geçiyor adeta.

Bayburt için vakit henüz geçmiş değil. Gerçek tandır, gerçek buğday ve gerçek kete Bayburt’a çok şey katar.

Yorumlar (7)
Yaşar Şahinbaş 2 ay önce
Gönlüne, diline sağlık Hocam..
Zelkif Terzi 2 ay önce
Tandırı bu kadar güzel anlatan bir yazı okumadım.Adeta tandır olasım geldi! Ammavelakin her kültür varlığı gibi tandırı da kaybediyor ve onun etrafında oluşan kültür değerleri de kaybolup gidiyor...Hiç olmazsa bu yazılarda, kitaplarda devam etsin tandır..Çok hoşlanarak,severek okudum.Teşekkür ederim.
Lokman 2 ay önce
Yüreğinize, kaleminize sağlık Sayın Hocam, Tezek kokusu olmayan ketelere muhtaç olduk, onu da bulabilsek. Yaylalarımızda bu geleneği devam ettirebilmek temennisiyle
Osman Karabaki 2 ay önce
Zühtü Bey Hocam,TANDIR Kültürü'nü bu kadar renkli resmeden kaleminize,elinize,fikrinizi sağlık.
Sabit Yaşar Uzun 2 ay önce
Ne yazık ki külltürümüzü değerlerimizi yavaş yavaş kaybediyoruz. HOCAM..
Bayram Güzlek 2 ay önce
Elinize aklınıza ve yüreğinize sağlık hocam.orta asyadan Anadoluya oradan bozķıra toroslara uzanan, dağlarında ve ovalarında kıl çadırlarda konaklayan anadolu insanı yörükleri hatırlayınız.O çadırlarda yufkalar açılır.sonra sulanarak yumuşatılıp yenirdi. Kete sıkma çörek börek ve daha niceleri. Ahhh ne güzeldi o günler.
Murat 2 ay önce
Değerli hocama Ankara'dan sevgilerimi gönderiyorum. Kentleşmenin önüne geçmek zor ancak modernleşirken bu geleneksel değerleri hem özleyenlere sunacak hem de yeni nesillere aktaracak projeler gerekiyor. Bu tür konulara belediyeler ve il kültür turizm müdürlükleri biraz kafa yorsalar ne güzel çözümler çıkar.
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Hatayspor 33 50
7. Gaziantep FK 32 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 33 36
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 32 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 30 54
5. İstanbulspor 30 54
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Tuzlaspor 31 47
9. Ümraniye 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 30 34
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 31 33
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
21
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sizce en başarılı Trabzon Milletvekili kim?
Sizce en başarılı Trabzon Milletvekili kim?
Namaz Vakti 18 Nisan 2021
İmsak 03:58
Güneş 05:31
Öğle 12:26
İkindi 16:10
Akşam 19:11
Yatsı 20:37