BOYALI ÇAY KONUSUNUN HUKUKİ KARŞILIĞI
Türkiye’de çay ve çay ürünlerinin üretimi, satışı ve denetimi; gıda güvenliğini sağlamak amacıyla oluşturulmuş ulusal mevzuat kapsamında düzenlenmektedir. Boyalı çay üretimi, mevcut mevzuat çerçevesinde açık biçimde yasaklanmış uygulamalar arasında yer almaktadır.
5996 sayılı Kanuna göre, gıdaların insan sağlığına zarar verecek şekilde üretilmesi, piyasaya arz edilmesi ve tüketiciye sunulması yasaktır. Kanun, gıdalarda tüketiciyi yanıltıcı uygulamaları açıkça suç olarak tanımlamakta ve bu tür fiiller için idari yaptırımlar ve cezalar öngörmektedir. Boyalı çay üretimi, bu kapsamda hem sağlık riski oluşturma hem de tüketiciyi aldatma fiili olarak değerlendirilmektedir.
Türk Gıda Kodeksi ve Çay Tebliğleri
Türk Gıda Kodeksi kapsamında yayımlanan düzenlemelerde, çayın tanımı “Camellia sinensis bitkisinin yapraklarından elde edilen, herhangi bir yabancı madde ve katkı içermeyen ürün” olarak yapılmaktadır.
Çayda; Yapay boya kullanımı, doğal olmayan renklendirici katkılar, Çayın doğal yapısını değiştiren işlemler kesin olarak yasaklanmıştır.
Bu düzenlemeler, çayın yalnızca doğal rengini ve bileşenlerini taşımasını zorunlu kılmakta, boyalı çay üretimini mevzuata aykırı hale getirmektedir.
Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği Açısından Değerlendirme
Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği’nde, hangi gıda ürünlerinde hangi katkı maddelerinin kullanılabileceği ayrıntılı şekilde belirtilmiştir. Çay, katkı maddesi kullanımına izin verilen ürün grupları arasında yer almamaktadır. Özellikle renklendirici boyaların çayda kullanımı yasaklanmaktadır. Bu durum, boyalı çayın hem kayıt dışı üretim hem de mevzuat ihlali niteliği taşıdığını göstermektedir.
Denetim ve Yaptırımlar
Türkiye’de çay ve çay ürünleri, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen resmi kontroller kapsamında denetlenmektedir.
Mevzuata aykırı olarak boyalı çay üreten veya piyasaya arz eden işletmeler için Ürün toplatma, idari para cezaları, faaliyet durdurma ve tekrarı halinde adli yaptırımlar uygulanabilmektedir.
Mevzuatın Tüketici Açısından Önemi
Mevzuat hükümleri, tüketicinin güvenli gıdaya erişim hakkını korumayı amaçlamaktadır. Boyalı çayla mücadelede yasal düzenlemelerin etkin uygulanması; tüketici sağlığının korunması, dürüst üreticilerin desteklenmesi ve sektörde sürdürülebilirliğin sağlanması açısından kritik öneme sahiptir.
ÇAYSİAD Başkanı Mustafa Yılmaz Kar yazdı