YÜZDE 35’LİK BİR ORAN
Ömer Lütfi İşken öncülüğünde ve akademisyenlerin bilimsel çalışmalarıyla yürütülen Trabzon-Amasya ve Trabzonspor-Amasyaspor kardeşliği ile ilgili atılan önemli proje; arşiv belgelerine dayanarak Trabzon’un 15 Ağustos 1461 tarihindeki fethinin ardından Osmanlı İmparatorluğu’nun uyguladığı planlı iskân politikasını gözler önüne seriyor. Zamanında yapılan araştırmalara göre, 1461-1486 yılları arasında Trabzon Sancağı’na yerleştirilen yaklaşık 1.005 aile içerisinde yüzde 35’lik oranla en büyük grubu Amasya’dan gelen Müslüman Türk nüfusu oluşturuyor. İki kent arasındaki bu köklü bağın gün yüzüne çıkarılması, kardeş şehir ve kardeş takımlar projeleriyle taçlandırılması amacıyla gerekli kurumlara müracaatlar yapıldı. Süreç kapsamında Amasyalı öğretmen ve öğrencilerin hazırladığı; göç eden ailelerin isimlerinin yer aldığı çerçeveli listeler ve tarihi belgeler, dönemin Ortahisar Belediye Başkanı Ahmet Metin Genç’e bizzat sunuldu. Akademisyenlerin de katkısıyla hazırlanan verilerin belediye ve Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü gibi makamlara iletildiğini belirten İşken, zamanında Amasya Belediyesi ile de temas kurulduğunu ve projeye destek aldıklarını aktardı. Amasya halkının Trabzon’a her zaman büyük bir sevgi beslediğini ve kendisinin de koyu bir Trabzonspor sevdalısı olduğunu dile getiren İşken, iki kentin resmi olarak kardeş şehir ilan edilmesinin Türkiye genelinde geniş bir yankı uyandıracağını vurguladı.
AYRI BİR SEVGİMİZ VAR
Aslen Amasyalı olan, Trabzon’a Trabzon halkından daha fazla aşkla bağlı olan İşken, 2012-2014 yılları arasında Trabzon İl Jandarma Komutanlığında yaptığı görevden sonra emekli olarak Trabzon’a yerleştiğini söyledi. Fetihten sonra izlenen nüfus politikasını ve tarihi verileri detaylandıran İşken şunları söyledi:
“Trabzon’a ve Trabzonspor’a karşı ayrı bir sevgimiz, ayrı bir sempatimiz var. Belki de bu sevgi, Amasya ile Trabzon’un tarihin derinliklerindeki bağından kaynaklanıyordur. Konuyla ilgili daha önce tarihçiler ve bilim insanları tarafından yapılan araştırmalardan esinlenerek biz de bu tarihi süreci inceledik. Tarihsel süreçte Trabzon’un fethi, Osmanlı için adeta bir 'Kızılelma' haline gelmiştir. 15 Ağustos 1461 yılında Trabzon fethedildikten sonra, sıra gönülleri fethetmeye gelmiştir. Osmanlı, fethettiği bölgelerde Türk ve Müslüman nüfusunu artırmak amacıyla Anadolu’nun çeşitli yerlerinden Trabzon’a planlı göçler düzenlemiştir. Tarihi belgeleri incelediğimizde bu göçlerin 1461’den 1486 yılına kadar devam ettiğini görüyoruz. Trabzon Sancağı’na ait tahrir defterlerindeki verilere göre, bu dönemde çoğunluğu Karadeniz Bölgesi’nden olmak üzere yaklaşık 1.005 Türk ve Müslüman aile Trabzon Sancağı’na yerleştirilmiştir. Bu nüfus içinde yüzde 35’lik oranla en büyük payı Amasya’dan gelenler oluşturmaktadır. Nitekim Zağnos Köprüsü’nün ilerisinde, Trabzon İl Müftülüğü’nün bulunduğu bölge günümüzde halen 'Amasya Camii Sokak' olarak adlandırılmaktadır çünkü Amasyalılar bu bölgeye yerleştirilmiştir. Amasya’dan gelen kişilerin isim listelerini incelediğimizde ise aralarında 'Külcü' ve 'Sabuncu' gibi meslek unvanlarıyla anılan insanların bulunduğunu görüyoruz”
OTEL OTOPARKI OLARAK KULLANILIYOR
Amasya halkının Ortahisar ilçesinde bulunan ve 1937 yılında Sedat Çetintaş isimli Vakıflar görevlisinin yıktığı eski bir hamamı işlettiğini belirten İşken, “Amasyalıların Ortahisar’daki tarihi bir hamamı işlettiğini ve ticarete atıldıklarını görüyoruz. 1520’li yıllara ait kayıtlarda, Osmanlı’nın Trabzon’daki ilk eserlerinden Amasya Mescidi ve Camii’nin varlığını saptıyoruz. Nitekim bölge kayıtlara 'Amasya Mescidi Mahallesi' ve 'Cemaat-i Amasya' olarak geçmiştir. Ancak 1937’de Mimar Sedat Çetintaş’ın raporu doğrultusunda bu mescit maalesef yıkılmış, alanı ise otel otoparkına dönüştürülmüştür. En büyük amacımız, Anadolu’nun Türkleşme sürecindeki bu önemli simgeyi yeniden inşa ederek hizmete sunmak ve Trabzon ile Amasya arasındaki bu köklü tarihi bağı günümüzde de yaşatmaktır” diye belirtti.
AMASYA HALKI, TRABZON İNSANINA SEVGİYLE YAKLAŞIYOR
Çevrenizdeki Amasyalıların, ailenizin ve yakınlarınızın bu gayretinize yönelik tepkisi nedir; size destek veriyorlar mı?
Trabzon’da inşa edilen ilk Osmanlı eserlerinden Amasya Mescidi’ni yeniden ayağa kaldırmak amacıyla önemli adımlar atılmasını isteyen İşken, kaybolan tarihi mirasın ihya edilmesini hedeflediklerini belirtti. İşken, “Amasya halkı, Trabzon insanına her zaman sevgi ve hoşgörüyle yaklaşan bir toplumdur. Biz birkaç yıl önce bu projemiz kapsamında Amasya Belediye Başkanımızı ziyaret ederek kendisini bilgilendirdik. Kendisi de projeyi son derece olumlu karşılayarak destek verebileceğini belirtti. Temel amacımız, bu iki köklü kentin resmi olarak 'kardeş şehir' ilan edilmesidir. Örneğin Trabzon ile Kahramanmaraş kardeş şehirlerdir; ancak bu ilişki dönemin yöneticilerinin kişisel dostlukları ve siyasi çabalarıyla kurulmuştur. Nitekim Kahramanmaraş’ta Trabzon Caddesi, Trabzon’da ise kentin en işlek noktalarından biri olan Maraş Caddesi yer almaktadır. Oysa Amasya ve Trabzon arasında doğrudan 1461’e dayanan tarihi bir birliktelik vardır” dedi.
BÜYÜK DESTEK VAR
İşken, zamanında Amasya Üniversitesi’ni ziyaret ettiklerini, kendilerinden bölgeye ait tarihi tapu kayıtları ile eski fotoğrafları talep ettiklerini ancak belgelerin tamamına henüz ulaşamadıklarını kaydetti. Yürütülen bu arşiv çalışmalarıyla iki kent arasındaki tarihi bağı somut belgelerle desteklemeyi hedeflediklerini belirtti. İşken, “Biz bu projeyle alakalı aynı zamanda Amasya Üniversitesi'nin rektörünü ziyaret ettik, bilgilendirdik. Onlar bizden şunu istediler: Burayla ilgili tapu kayıtları ve fotoğrafları. Biz maalesef yaptığımız çalışmalarda tapu kayıtlarında belli bir noktaya kadar geldik fakat bu alanın Amasya Camisi, Amasya Mescidi olarak tapu kayıtlarına geçen bir belgesine ulaşamadık. Artı fotoğraf olarak o tarihlerde maalesef camiye ait bir görsele ulaşamadık. Aslında görüştüğümüz herkes bu projeye olumlu baktı” diye aktardı.
AMASYA’DAN GELENLERİN İSİMLERİ
İşken, konunun geniş kitlelere aktarılarak destek sağlanmasını ve bu tarihi birlikteliğin günümüzde de yaşatılmasını istediklerini söyledi. İşken, “Aslen Trabzonlu olan Amasya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanımızla görüştüm. Bilgileri ve belgeleri alarak gerekli desteği vereceğini söyledi ancak henüz somut bir sonuç alamadık. Bu araştırmayı yürüten Amasyalı öğretmenimiz ve öğrencilerimiz, elde edilen verileri dönemin Ortahisar Belediye Başkanı Ahmet Metin Genç ile paylaştılar. Hatta Amasya’dan Trabzon’a göç eden Müslüman Türklerin isimlerinin yer aldığı çerçeveli listeyi de kendisine sundular. Ancak belli bir noktadan sonra bu konuda arzuladığımız ilerlemeyi kaydedemedik ve bunun üzüntüsünü yaşıyoruz. Temel amacımız; bu konuyu daha geniş kitlelere duyurarak projemize destek sağlanması ve tarihi birlikteliğimizin günümüze yansıtılmasıdır” dedi.
OLUMLU GERİ DÖNÜŞ
Belgeleri o dönem Ortahisar Belediye Başkanı olan Ahmet Metin Genç’e sunduğunuzda nasıl bir tepkiyle karşılaştınız; süreç bürokrasiye mi takıldı, kendisi konuya nasıl yaklaştı?
Akademisyenlerin zamanında Trabzon’daki ilgili kurumlara sundukları belgelerle olumlu geri dönüşler aldıklarını belirten İşken, sürecin takibi ve somut adımlara dönüştürülmesi açısından bu desteğin kıymetli olduğunu vurguladı. İşken, “Bir takım bu bilgileri, bu projeyi sunan hocalarımızın bize aktardığı bilgiler olarak size sunuyorum. Öncelikle Trabzon'da Turizm Müdürlüğü dahil, burada birkaç kurum da var, çok olumlu dönüşler olduğu şeklinde bize bilgiler verdiler. Olumlu karşıladıkları, aslında projeyi sahiplenme anlamında da olumlu destek verebilecekleri şeklinde bilgiler geldi ama belki Amasya'dakilerin buradakilerle iletişimi, belki o kopmayla alakalı sorun olabilir veya farklı sebeplerden dolayı belki yol katedilmemiş olabilir ama projeye destek verecekleri şeklinde olumlu dönüşleri aldıklarını biliyoruz. Destek verileceği şeklinde, kendilerinin bu projeye destek verebilecekleri şeklinde bilgilendirmeler yapıldığını bize iletti arkadaşlarımız” diye belirtti.
GÖNÜL BAĞI GÜNÜMÜZE AKTARILMALI
Trabzon halkının bu tarihi bağdan haberdar olduğunu düşünüyor musunuz? Öğrendiklerinde bu projeye yaklaşımları nasıl olur?
Amasya ile Trabzon arasındaki tarihi ortaklığın Yavuz Sultan Selim ve Gülbahar Hatun dönemine kadar uzandığını vurgulayan İşken; Osmanlı şehzadeler mirasının iki kenti bağlayan en güçlü unsurlardan biri olduğunu dile getirdi. İşken, Trabzon halkının kendi tarihine sahip çıkacağına ve konuya olumlu yaklaşacağına inandığını belirterek sözlerini şöyle sürdürdü:
“Trabzon halkının bu konuya büyük bir ilgi ve duyarlılık göstereceğine inanıyorum. İnsanların tarihini, atalarını ve kökenini bilmesi son derece kıymetlidir. Amasya ile Trabzon arasında asırlardır var olan bu gönül bağının günümüze aktarılması şehirlerimiz açısından çok değerlidir. Nitekim Osmanlı’da Şehzadeler Şehri olarak anılan önemli merkezler Amasya, Trabzon ve Manisa’dır. Yavuz Sultan Selim Hazretleri Trabzon’da uzun yıllar valilik yapmıştır. Annesi Gülbahar Hatun ile II. Bayezid, 1469 yılında Amasya’da evlenmiş; Yavuz Sultan Selim Trabzon’a vali olarak atandığında Gülbahar Hatun da kendisiyle birlikte buraya gelmiştir. Dolayısıyla iki şehir arasındaki tarihi birliktelik o yıllara kadar uzanmaktadır”
PROJENİN TEMELİ
Sizce sadece 'kardeş şehir' ilan edilmek, iki kentin tarihi hafızasını uyandırmak için tek başına yeterli olur mu; yoksa bu bağı güçlendirecek farklı projelere de ihtiyaç var mıdır?
Kardeşlik projesinin ilk adımını attıklarını ifade eden İşken, bu sürecin her iki şehir tarafından ortaklaşa yürütülmesi gerektiğinin altını çizdi. İşken, “Bunlar aslında projenin temelini oluşturmaktadır. Şehrin yöneticileri, bürokratları, tarihçileri ve ileri gelenleri olarak bu süreci hep birlikte sahiplenmeliyiz. Atılan bu sağlam temeller üzerine inşa edilecek yeni adımların, iki kentin tarihçileri ve konuya gönül verenlerinin katkılarıyla çok daha ileri bir aşamaya taşınacağına inanıyorum. Bu birlikteliğin meyveleri olarak karşımıza kardeş şehir, kardeş takımlar, sanayi ve tarım alanında ortak projeler çıkabilir. Nitekim Trabzon’da özellikle yaz döneminde tüketilen meyve ve sebzenin büyük bir kısmı Amasya’dan gelmektedir. Dolayısıyla tarım alanındaki bu bağ daha da ileri boyutlara taşınabilir; yeni projeler üretilerek iş imkânları artırılabilir” dedi.
YERLE BİR OLMUŞ DURUMDA
Trabzon’un fethinin ardından kentte inşa edilen ilk Osmanlı dini mimarlık örneklerinden biri olan Amasya Mescidi’nin tarihi izlerinin yaşatılması gerektiğini vurgulayan İşken, eserin konumunu şu sözlerle tarif etti:
“Osmanlı’nın Trabzon’daki ilk dini eserlerinden biri olan Amasya Camii ya da Amasya Mescidi, ne yazık ki günümüzde yerle bir olmuş durumda. Alan şu anda boş bir arazi ve bir otelin otoparkı olarak kullanılıyor. Tam konumunu tarif etmek gerekirse; Zağnos Köprüsü’nü geçtikten sonra sol tarafta yer alan sokağa, yani Trabzon İl Müftülüğü’ne doğru uzanan Amasya Camii Sokak’a giriyorsunuz. Müftülük binasının giriş kapısına sırtınızı verdiğinizde, hemen sol çaprazınızda kalan alan bahsettiğimiz tarihi Amasya Mescidi’nin bulunduğu yerdir. Hatta alanda camiye ait kalıntılar da halen görülebilmektedir. Tapu kayıtlarında camiye dair spesifik verileri henüz tam anlamıyla eşleştirememiş olsak da eserin bulunduğu bölge net bir şekilde burasıdır. Nitekim bu projeyi hazırlayan araştırmacılar da aynı noktayı tespit ettiler; bizler de gidip bölgeyi yerinde inceledik. Mimar Sedat Çetintaş’ın 1937 yılındaki raporunda yer alan veriler de tam olarak bu konumu işaret etmektedir.”
HAKİKAT GÜN YÜZÜNE ÇIKMALI!
Peki, bu süreci yürüten resmi bir heyet var mı? Bürokratlar, akademisyenler ve alanında uzman isimlerden oluşan iki taraflı bir heyet kurulsa sonuca ulaşmak daha kolay olmaz mı?
İşken, tarihin tozlu sayfalarında kalmış bu mirası günümüze taşımak için akademisyenler, bürokratlar ve yerel yöneticilerden oluşacak resmi bir kurul kurulması gerektiğini belirtti. İşken, oluşturulacak bu heyetin çalışmaları hızlandıracağını ve iki kent arasındaki koordinasyonu güçlendireceğini vurguladı. İşken, “Tarihin derinliklerinde kalmış ve üzeri örtülmüş bu hakikati gün yüzüne çıkarmayı hedefliyoruz. Bunu gerçekleştirirken resmi kurumlarda görev yapan yöneticileri, şehrin ileri gelenlerini ve tarihçileri bir araya getirecek komisyonlar veya kurullar oluşturulması süreci çok daha ciddi ve nitelikli bir noktaya taşıyacaktır. Bizler bu yola gönüllü olarak çıktık. 'Bir Trabzon gönüllüsü ve Amasya sevdalısı olarak bu bağın kaynağı nedir, tarihte bir karşılığı var mıdır?' diyerek çıktığımız yolda, araştırmalarımız neticesinde düşündüğümüzden çok daha güçlü verilere ulaştık. Hiçbir şey için geç kalınmış değil” diye belirtti.
SAYISI AZ, GÖNÜL BAĞI ÇOK
Bu süreçte akademisyenler ve yetkililer dışında Trabzon’da sizinle birlikte mücadele veren, destek olan başka isimler veya bir ekip var mı, yoksa süreci tek başınıza mı yürütüyorsunuz?
Çalışmanın detaylarını paylaşan İşken, Amasya’da projeye ve Trabzon’a büyük bir ilgi olduğunu belirterek iki kent halkı arasındaki köken birlikteliğine dikkat çekerek sözlerini şöyle sonlandırdı:
“Trabzon’da şu an için bu mücadeleyi bireysel olarak sürdürsem de Amasya’da destekçilerimiz oldukça fazla. Örneğin Amasya Üniversitesi’nde görev yapan ve koyu bir Trabzonspor taraftarı olan Ahmet Bakkaloğlu Hocamız bu isimlerden biri. Zaten Amasya’da Trabzon’a ve Trabzonspor’a karşı inanılmaz bir sevgi var. 86 yaşındaki annemden kardeşlerime kadar tüm ailem Trabzonsporlu; Trabzon ve Trabzonspor bizim için âdeta bir nefes, bir yaşama sevinci. Bizler bu gönül köprüsünü tarihi gerçeklerle pekiştirerek yaşatmak istiyoruz. Amasya’dan Trabzon’a gönderilmesiyle birlikte Amasya halkının da Trabzon’a yerleşme talepleri olmuştur. Dolayısıyla iki kentin insanı ve kökeni zaten birdir. Bizim amacımız, tarihten gelen bu güçlü beraberliği günümüzde de hak ettiği noktaya taşımaktır. Biz bu konuyu hep Amasya'dakilerle görüştük. Onlar hep şunu söylediler: Şehirlerin kardeşliği anlamında atılacak adımların bu söylediğiniz köprüyü de tetikleyeceği ve kurarak getireceği şeklinde düşünüyorlar. Evet onu düşünüyorlar, biz de düşünüyoruz. Yani bir yerden bir şekilde adım atılması gerekiyor. Sayımız az olsa da gönül bağımız üst seviyede; kendi adıma da Trabzon ve Trabzonspor sevdasını yaşatmak için çabalamışımdır”
Röportaj: Gülcan AYDOĞAN
Bu Bir İlandır
