Paranın Sihirli Gücünü İşleyen Bir Roman: “SİMENA’NIN ÇAY BAHÇELERİ-ESMA”
Roman neyi anlatır?
Aslında roman her şeyi anlatır. İnsanı anlatır; insanın yaşayış biçimini, düşüncelerini, değişimle kurduğu ilişkiyi, parayla olan münasebetini… Kısacası sıradan ya da sıra dışı her hâliyle hayatı gözler önüne serer.
İnsanlık tarihi boyunca para yalnızca bir değişim aracı olmamıştır. Aynı zamanda değer yargılarının, insan ilişkilerinin ve yaşam biçimlerinin sessiz mimarı olmuştur. Para çoğaldıkça, insanların sadece cüzdanları değil; zihinleri ve kalpleri de değişime uğramıştır. Gelenekler yerini konfora, kanaat yerini hırsa, paylaşım ise çoğu zaman bireysel çıkarlara bırakmıştır. Bu dönüşüm kimi zaman fark edilmeden, kimi zaman ise acı sonuçlarla hayatın merkezine yerleşmiştir.
Antropolojik ve sosyolojik çalışmalar, ekonomik refah arttıkça toplumsal dayanışma bağlarının zayıfladığını ortaya koymaktadır. Kırsal ve yarı kırsal toplumlarda güçlü olan imece kültürü, akrabalık bağları ve komşuluk ilişkileri; ekonomik bağımsızlık arttıkça yerini bireyselleşmeye bırakmıştır. Para, insanı başkasına muhtaç olmaktan kurtarırken, aynı zamanda başkasına duyulan vefa duygusunu da zayıflatmıştır.
Bilimsel araştırmalar, gelir düzeyi arttıkça “rahatlık eşiğinin” de yükseldiğini göstermektedir. Psikolojide bu durum hedonik adaptasyon olarak tanımlanır. İnsan daha fazla kazandıkça, daha fazlasını normal kabul eder. Dün lüks olan bugün sıradanlaşır. Bu da sürekli bir tatminsizlik döngüsünü beraberinde getirir.
“Simena’nın Çay Bahçeleri-ESMA” romanı, Doğu Karadeniz insanının 1940’lı yıllardaki ağır yaşam koşullarını, zulüm derecesine varan çalışma şartlarını ve genç Cumhuriyet Hükümeti’nin bölgenin ekonomik durumunu iyileştirmek amacıyla uygulamaya koyduğu planları konu edinir. Tarımsal bir inovasyon olarak çayın bölgede yol açtığı büyük toplumsal ve ekonomik dönüşüm, romanın merkezinde yer alır.
“Simena’nın Çay Bahçeleri-ESMA”, yaşanmış olaylar üzerinden bu değişimi ve değişimin sonuçlarını anlatan; paranın “sihirli” olarak nitelendirilen dönüştürücü gücüne dikkat çeken önemli bir eserdir. Roman, yalnızca bir dönemi değil, insanın parayla imtihanını da güçlü bir anlatımla okura sunar.
