Ortadoğu'da yaşananlara Türkiye kayıtsız kalmalı mı, kalmamalı mı sorusu ülke gündeminde sürekli tartışılan bir konu haline geldi.
Ortadoğu'da Türkiye algısı nasıl sorusu da beraberinde gelmeye devam ediyor.
TESEV'in dış politika programı ve KA Araştırma’nın gerçekleştirdiği Ortadoğu'da Türkiye araştırmaları serisinin verilerini okudum.
16 ülkede 18  yaş üstü 2800 kişi ile gerçekleştirilen araştırmada ilginç sonuçlar ortaya çıktı.

***   
Sonuçta çarpıcı ifadelerle şöyle deniyor:
Mısır ve Suriye’de Türkiye’nin bu ülkelere yönelik siyasetine paralel olarak yaşanan olumlu değerlendirme oranlarındaki düşüşlere rağmen ve Türkiye kendi içinde çalkantılar yaşasa da hala katılımcıların yarısı tarafından model olarak algılanıyor.
Türkiye hala bölgenin güçlü siyasi aktörlerinden biri olarak görülüyor.
Ancak Türkiye’ye duyulan sempati üç yıl içinde %19 oranında erimiş görünüyor.
Bunda Mısır’daki sempati erozyonunun etkisi büyük. Bir önrceki yıla  göre Türkiye’ye karşı % 84 oranında yakınlık duyan Mısır’da bu oran bu yıl % 38’e düşmüş.
Diğer ülkelerden gelen cevaplarda bu konuda çok bariz bir düşüş yok. En düşük oran % 22 ile Suriye’de.
Tahmin edilebileceği gibi 2011’den itibaren bakıldığında Mısır ve Suriye’den gelen cevaplarda Türkiye’nin, daha doğrusu AK Parti iktidarının kendi hükümetlerine karşı dostça davranmadığını düşünen insanların sayısında da dramatik bir artış var.
Bu iki  ülkeden Türkiye’ye ilişkin hemen her konuda gelen cevaplarda olumlu değerlendirme oranlarında düşüş görülüyor.
Geçtiğimiz yılla karşılaştırıldığında Türkiye’nin mezhebe dayalı siyaset izlediği algısının da bölgede giderek arttığı gözlemleniyor.
Yine de  katılımcıların % 64’ü Türkiye’nin bölgede her geçen gün daha etkili olduğunu söylüyor. % 60 ise daha büyük rol oynamasını istiyor.
Bu yıl da katılımcıların kendi ülke ve bölgelerine ilişkin sorduğumuz sorulara verdikleri cevaplar dikkate değer sonuçlar içeriyor.
Örneğin Mısır’da 3 Temmuz darbesine destek % 67 oranında. Sorulara  16 ülkeden cevap verenlerin %76’sı hukukun meşruiyetini dinden aldığına inandığı söyleniyor.
Her zaman olduğu gibi bölgeye en büyük tehdidin İsrail’den geldiği düşünülüyor. Ruhani’nin Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından İran geleceğe daha büyük bir umutla bakıyor.
Araştırma'da ortaya çıkan sonuçlar 10 madde halinde şöyle sıralanıyor..

***
1. Türkiye’nin Ortadoğu’daki rolüne destek:
Katılımcıların %60’ı Türkiye’nin Ortadoğu’da daha büyük bir rol oynamasını desteklerken, %64’ü her geçen gün daha etkili olduğunu belirtiyor. Mısır ve Suriye haricinde tüm ülkelerde Türkiye’nin daha fazla rol oynamasına %60’ın üzerinde destek var.
2. Türkiye ve Suudi Arabistan bölgenin siyasi gücü olarak görülüyor:
Açık uçlu olarak sorulan soruda katılımcılar Türkiye ve Suudi Arabistan’ı bölgenin eş değerde siyasi güçleri olarak işaret ediyor. Ekonomik olarak ise Suudi Arabistan ilk, Türkiye ikinci sırada geliyor. Askeri güç söz konusu olduğunda sıralama Mısır, İran, Türkiye  şeklinde.
3. Bölge genelinde en sevilen ülke artık Türkiye değil, Birleşik Arap Emirlikleri:
Birleşik Arap Emirlikleri %67 ile bölgenin hakkında en olumlu düşünülen ülkesi. Suudi Arabistan %60 ile ikinci, Türkiye %59 ile üçüncü sırada. 2011-12 yıllarında Türkiye ilk sırada yer almıştı.
4. Türkiye model olarak görülmeye devam ediyor:
Türkiye’yi model olarak görenlerin oranı bölge genelinde %51. Suriye, Mısır, Irak ve İran dışındaki ülkelerde Türkiye’yi model olarak görme oranı yüksek.
Bu ülkelerden Suriye %22 ile en düşük oranda. Türkiye’yi model olarak görenler en çok ekonomisini ve demokratik bir rejime sahip olmasını işaret ediyor.
5.Türkiye iç siyasetine ilgi:
Türkiye’nin Kürt barış sürecine ilgi beklenin altında; katılımcıların %31’i süreçten haberdar. Haberdar olanların destekleme oranı %85. Gezi Parkı olarak adlandırılan protestoları katılımcıların %71’i takip  etmiş; bunların %50’si Türkiye demokrasisine olumlu katkı yaptığını düşünüyor.
6. Mezhebe dayalı siyaset izlendiği algısı artıyor:
2012 yılına oranla Türkiye’nin mezhebe dayalı dış politika izlediği algısı artıyor. 2012 yılında katılımcıların %28’i Türkiye’nin mezhebe dayalı dış politika izlediğini söylerken bu yıl %39’u aynı görüşte.
Irak %65, Suriye %62 ve İran %61 ile en çok mezhebe dayalı siyaset izlediği düşünülen ülkeler.
7.Gelecek beklentisi:
Bölgelerinde yaşananları göz önüne alarak cevap vermeleri istendiğinde katılımcıların %59’u gelecekten umutlu olduğunu söylüyor. Geleceğe dair umudu bir yıl öncesine göre en çok artan ülke İran. Suriye’de gelecekten umutlu olma oranı %64. Bu oranın en düşük olduğu yer %22 ile Irak. Bölgenin en önemli sorunu olarak ekonomi ön plana çıkıyor.
8. Bölgeye en büyük tehdidin İsrail ve ABD olduğu düşünülüyor:
Tehdit algısı sorusunda cevap 2011 yılından itibaren değişmiyor; katılımcılar ilk sırada İsrail’i, ikinci sırada ABD’yi tehdit olarak görüyor. İran %10 ile üçüncü sırada.
9.Hukukun kaynağı din:
Araştırmaya katılanların %76’sı “hukuk meşruiyetini dinden alır” görüşüne katılıyor. Bu görüş Yemen, Libya ve Suudi Arabistan’da %85’in üzerinde kabul görüyor.
10. Mısır’daki askeri darbeye destek:
Katılımcıların %43’ü darbenin Mısır için iyi olduğunu, %46’sı kötü olduğunu düşünüyor. Mısır’da darbeyi
olumlama oranı %67 (1)

***
 Evet  araştırma verileri böyle.
Aradan geçen bir yıl sonra bu verilerin hangi ölçüde oynadığı da tabii ki çok önemli. Çünkü Ortadoğu'da süreç öylesine hızlı yaşanıyor ki son IŞİD  faktörü dengeleri adeta değiştirecek cinsten yol alıyor!.
IŞİD yangınının ülkemize kadar sıçraması çok ama çok düşündürüyor.
Kobani'de yaşanan olayların bölücüler  tarafından ülkemizin birçok noktasının  yangın yerine  çevrilmesi ve  çevrilmek istenmesi 'KIRMIZI ALARM' verdirdiyor..
Kyn.(1) TESEV- Ortadoğu'da Türkiye algısı-2013- Mensur Akgün, Sabiha Şenyücel Gündoğar