Çağımızın en büyük trajedisi, insanın teknik ve maddi imkânlar bakımından zirveye tırmanırken, ahlaki ve manevi derinlik bakımından dipsiz bir uçuruma sürüklenmesidir. İnsanlık bugün; servetin hırsa, şöhretin teşhir çılgınlığına, şehvetin ise gayesiz bir tüketim nesnesine dönüştüğü üçlü bir girdabın içinde bocalamaktadır. Modern dünyanın parıltılı ama kof yapısı, bireyi özünden, toplumu ise milli ve manevi değerlerinden kopararak yalnızlaştırmıştır.
Ancak tarih, teşhisi doğru konulmuş hiçbir toplumsal hastalığın tedavisiz olmadığını gösterir. İnsanlık bu çamur deryasına nasıl birbirini taklit ederek ve yozlaşmış örneklerin peşinden giderek battıysa; yine kendi medeniyet kütüphanesindeki şifaları hatırlayarak ve “örnek insan modellerini ihya ederek çıkacaktır
Günümüz insanının maruz kaldığı fetret devri, tesadüfi değildir. Bu üç olgu, doğru bir ahlak süzgecinden geçirilmediğinde toplumsal bünyeyi kemiren virüslere dönüşmektedir:
Parayı bir yaşam aracı olmaktan çıkarıp hayatın nihai gayesi ve bir güç göstergesi haline getirmek, “helal-haram” duyarlılığını ve paylaşma ahlakını yok etmektedir.
Dijital çağın getirdiği "görünmüyorsan yoksun" yanılması, insanları mahremiyeti çiğnemeye, yapay kimlikler edinmeye ve başkalarının takdirine muhtaç birer narsiste dönüştürmektedir.
Edep, haya ve sorumluluk duygusunun rafa kaldırıldığı, her türlü arzunun anında tatmin edilmesinin bir "özgürlük" gibi sunulduğu bu yaklaşım, aile kurumunu ve nesillerin emniyetini tehdit etmektedir.
Bu tehdit edici durumdan korunmak için; hafızamızı tazelemek ve köklerimizdeki hikmetle bugünü yeniden inşa etmek yeterlidir:
Taklitçilikten, hurafelerden ve nefsi arzuların boyunduruğundan kurtulmanın yolu, Maturidi’nin işaret ettiği “akıl ve vahiy dengesini” kurmaktır. Düşünen, sorgulayan ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir akıl, servet ve şöhret tuzaklarına karşı en güçlü kalkandır.
Felsefeyi soyut teorilerden çıkarıp hayatın merkezine koyan Farabi, toplumsal mutluluğun ancak “ortak erdemler” etrafında birleşmekle mümkün olacağını savunur. Bireysel hırsların değil, toplumsal iyiliğin öne çıkarılması şarttır.
İnsanı ruh ve beden bütünlüğü içinde ele alan İbn-i Sina, mizaç ve ölçünün korunmasını esas alır. Bedenin arzularına esir olmak ruhu hasta eder; şifa, ölçülü ve dengeli yaşamaktadır.
Kalbi temizlemeyen, insanı sevgide derinleştirmeyen hiçbir bilgi veya servet insanı mutlu edemez. Mevlana’nın manevi yaklaşımı, maddiyatın çölleştirdiği ruhlara ab-ı hayat sunmaktadır.
Bir milleti ayakta tutan en temel unsur, dili ve gönül birliğidir. Yunus’un duru Türkçesi ve "yaratılanı hoş gör, yaratandan ötürü" felsefesi, gösterişten uzak sade bir ahlakın en somut örneğidir.
Bu kadim birikimi günümüz insanına ve özellikle gençliğimize bir yaşam modeli olarak sunabilmek için acilen atılması gereken somut adımlar vardır;
Eğitim sistemimiz sadece bilgi yükleyen ve sınav başarısını ölçen bir mekanizma olmaktan çıkarılmalıdır. Müfreetatın merkezine
“Maturidi’nin akılcı ahlak anlayışı” ve “Farabi’nin erdem ilkeleri” yerleştirilmelidir. Öğrencilere sadece "nasıl kazanacakları" değil, kazandıklarını "nasıl ahlaklı yaşayacakları ve paylaşacakları" öğretilmelidir.
Gençlerimizi sanal dünyanın "şöhret ve teşhir" baskısından korumak adına, okullarda ve toplumsal platformlarda kapsamlı bir dijital medya hijyeni bilinci oluşturulmalıdır. Sanal dünyadaki sahte ve geçici popülarite yerine; gerçek hayattaki emeğin, üretimin ve erdemin kıymeti vurgulanmalıdır.
Popüler kültürün sunduğu, tüketim hırsını ve ölçüsüzlüğü teşvik eden figürler yerine; bilimde, sanatta, sporda ve ahlakta emsal teşkil eden şahsiyetler ekranlara ve dijital mecralara taşınmalıdır. Mütevazı yaşayan bilim insanları, cömert tüccarlar ve edep sahibi sanatçılar toplumun gündemine getirilmelidir.
Çocukların servet, şöhret ve şehvet girdabına kapılmaması için ilk kale “aile” dir. Aile içinde gösterişten uzak, sade, mahremiyete ve edebe saygılı bir yaşam kültürü hakim kılınmalıdır. Anne ve babalar, söylemleriyle değil, bizzat yaşantılarıyla evlatlarına örnek olmalıdır.
Yunus Emre’nin samimiyetini ve Türkçemizin estetiğini yaşatacak kültür-sanat faaliyetleri desteklenmelidir. Gençlik; estetikten, edebiyattan ve sanattan uzak kaldıkça nefsi arzuların insafına terk edilmektedir. Tiyatro, edebiyat, musiki ve mimari vasıtasıyla ruhları doyuracak projeler hayata geçirilmelidir.
Servet, şöhret ve şehvet; kontrol edilmediğinde insanı ve toplumu içten içe kemiren birer mikroptur. Ancak bu mikropların panzehiri, kendi medeniyet köklerimizde halihazırda mevcuttur. Akılla ahlakı birleştiren, ruh ile bedeni dengeleyen, dili ve kalbi güzelleştiren bir diriliş hareketi başlatmak zorundayız.
İnsanlık, çirkefliğe bakarak battığı bu bataklıktan, ancak “yönünü hakikate ve erdemli örneklere dönerek” kurtulacaktır. Karanlığı lanetlemek yerine köklerimizden süzülen bu irfan meşalesini yakmak, gençliğimize ve geleceğimize olan en büyük borcumuzdur.
Yarına ertelemeyelim.
