Türk’ün Altın Bileziği;
Tarih öğretmeni Erol Faik Birlik’in kaleme aldığı “Türk Dünyasıyla Karşılaştırmalı Hemşin: Tarih-Dil-Kültür”, dar kalıplara sıkışmış yerel monografi anlayışını aşarak bir yörenin hafızasını Türk dünyasının geniş ufkuyla buluşturan abidevi bir çalışmadır.
Rize Araştırmaları Vakfı (REVAK) ve Hemşin Belediyesi Kültür Yayınları iş birliğiyle yayımlanan eser, yalnızca Hemşin veya Rize ölçeğinde kalmayıp ortak bir medeniyet ve kültür coğrafyasının köklerine ayna tutmaktadır.
Bir eseri sahici ve kalıcı kılan en temel unsur, yazarının konusuna duyduğu samimi bağ ve harcadığı mesaidir. Fikir tohumları yazarın üniversite yıllarına ve mesleğe adım attığı 1986 senesine kadar uzanan bu araştırma, otuz yılı aşan sabırlı bir belge toplama sürecinin ve COVID-19 salgını döneminde titizlikle yürütülen derleme çalışmalarının bir ürünüdür. Yazarın bizzat Hemşin’de doğup büyümesi; çocukluk hatıralarını, yerel ağız hususiyetlerini, sülale adlarını ve canlı halk inanışlarını ilk elden gözlemlemesini sağlamış, bu yaşanmışlık akademik ve belgesel bir titizlikle harmanlanmıştır. Prof. Dr. Ali Akyıldız’ın takrizinde ifade ettiği üzere çalışma, bir Hemşinlinin memleketine duyduğu yüksek vefa borcunun somut bir nişanesidir.
Kitap, milletlerin hafızasını oluşturan tarih, dil ve kültür sacayağı üzerine inşa edilmiş ve üç ana bölüme ayrılmıştır:
Rize'nin Hemşin ilçesine bağlı Yeniköy (Şahmerli/Şahmeli/Şameli) hareket noktası alınarak geliştirilen tarih bölümü, Oğuzlardan da önce bölgeye gelip yerleşen Türk boylarının ve Turanî unsurların izlerini sürmektedir. Yazar; bölgedeki yer adlarını, mimari kalıntıları, tabiatta ve mezar taşlarında yer alan koç başı sembollerini saha fotoğraflarıyla desteklemekte; Osmanlı öncesi ve sonrasındaki gayrimüslim unsurlar arasında görülen Türkçe şahıs adlarına kadar uzanan zengin bir vesika çeşitliliği sunmaktadır.
Dil bölümünde yazar, Hemşin ağzında yaşayan kelimeleri Türkçenin temel klasik metinlerinden *Nehcü’l-Ferâdîs* ve *Dede Korkut Kitabı* ile mukayese ederek sözlük tabloları kurmaktadır. Türk dünyasındaki ağızlarla Hemşin Türkçesi arasındaki ses ve anlam birliktelikleri, harf türemeleri, düşmeleri ve fonetik geçişler analitik tablolar üzerinden ortaya konulmaktadır.
Eserin neredeyse yarısını oluşturan ve en hacimli kısmını teşkil eden kültür bölümü, soyut ve somut halk mirasını derinlemesine inceler. Göbek bağı âdetinden eşikte durmama inancına, tulum ve horon geleneğinden koç başlı mezar taşlarına, kadınların bürüdüğü puşiden (şay) çorap ve kazaklara işlenen kadim motiflere kadar sayısız unsur, Avrasya coğrafyasındaki diğer Türk boylarının inanışlarıyla yan yana getirilmektedir.
Kitabın sunduğu en mühim kazanım, yerel gibi görünen motiflerin aslında köklü bir geleneğin parçası olduğunu göstermesidir.
Hemşin’i Türk tarihinin ve dilinin ayrılmaz bir parçası olarak değerlendiren bütüncül metodolojisi, ileride bu sahada yapılacak araştırmalar için sağlam bir yöntem kılavuzu teşkil etmektedir.
Prof. Dr. Ali Akyıldız’ın "müsademe-i efkârdan hakikat doğar" sözüyle işaret ettiği üzere çalışma, yalnızca mevcut kabulleri sıralamakla kalmayıp araştırmacılara, öğrencilere ve bölge meraklılarına yeni tartışma kapıları aralayacak zengin belgeler ve tezler sunmaktadır.
Bu kitap; tarihi muhteşem Türk milletinin yaşanmışlıkları ile günümüz Türk dünyası arasında oluşturulan altın bir bilezik özelliğindedir.
Geçmişin mirasını geleceğe taşımak isteyen her araştırmacının ve kültür meraklısının kütüphanesinde yer almayı hak eden kıymetli bir başvuru kaynağıdır.
Bu vesile ile kitabın yazarı Tarih öğretmeni Sayın Erol Faik Birlik beyi bir Tarih Öğretmeni olarak; tebrik ve takdir ederek, bu güzel çalışmasından dolayı alkışlıyorum.
