Trabzon, turizm ve ticarette yeni bir kapı aralamanın heyecanını yaşıyor. Mısırlı futbolcu Mohamed Salah'ın yarattığı ilginin ardından Kahire'ye gerçekleştirilen geniş katılımlı ziyaret, karşılıklı iş görüşmeleri ve charter uçuşlarına yönelik çalışmalar şehir adına yeni beklentiler doğurdu. Trabzon'un uluslararası ilişkilerini geliştirecek her girişim değerlidir. Ancak bu girişimlerin başarısı, başlangıçtaki heyecandan çok ekonomik gerçeklerle ne ölçüde örtüştüğüne bağlıdır.
Trabzon'un yakın geçmişinde benzer girişimler yaşandı. Soçi ile turizm ve ulaşım bağlantılarını geliştirme çabaları, İran ile karşılıklı seferler üzerinden oluşturulan beklentiler çeşitli nedenlerle istenilen sürekliliğe kavuşmakta zorlandı. Kimi zaman ekonomik koşullar, kimi zaman siyasi gelişmeler ve bölgesel dengeler bu süreçleri olumsuz etkiledi. Bu deneyimler, uluslararası ulaşım bağlantılarının yalnızca iyi niyet, karşılıklı ziyaretler ve iddialı açıklamalarla sürdürülemeyeceğini gösterdi.
Mısır'ın ekonomik ve sosyal yapısı da bu noktada dikkatle değerlendirilmeli. Nominal ekonomik büyüklük bakımından dünyanın ilk 40 ekonomisi arasında yer almayan, kişi başına yıllık millî geliri yaklaşık 4 bin dolar düzeyindeki bir ülkeden söz ediyoruz. Başkent Kahire'nin bazı bölgelerinde trafik sinyalizasyonunun yetersizliği, trafik ışıklarının bulunmadığı kavşaklar, sokak temizliğinde yaşanan sorunlar ve günlük yaşamın güçlükleri dikkat çekiyor. Halkın önemli bir bölümünün karşı karşıya bulunduğu geçim sıkıntısı da düşünüldüğünde, ülkenin ekonomik potansiyeli ile vatandaşların yaşam koşulları arasındaki farklılık daha belirgin hale geliyor.
Elbette Mısır'ın geniş nüfusu, tarihî zenginliği ve turizm potansiyeli küçümsenemez. Türkiye ile önemli ticari ilişkileri de bulunuyor. Ancak iki ülke arasındaki ticaret hacmi, Trabzon'un bu ilişkiden doğrudan ekonomik kazanç sağlayacağı anlamına gelmez. Nüfusun büyüklüğü ile insanların seyahat edebilme ve harcama gücü aynı şey değildir. Trabzon'a gelecek ziyaretçilerin ekonomik imkânları, konaklama süreleri, harcama alışkanlıkları ve karşılıklı ticaret potansiyeli gerçekçi biçimde değerlendirilmelidir.
Bugün Salah'ın oluşturduğu rüzgâr, Trabzon ile Mısır arasında yeni bir yakınlaşmanın kapısını aralamış olabilir. Ancak bir futbolcunun popülerliği, uzun vadeli ekonomik iş birliğinin temelini oluşturmak için yeterli midir? Ekonomik ilişkileri bireylerin yarattığı geçici ilgiye değil, toplumların karşılıklı ihtiyaçlarına, üretim gücüne, tüketim alışkanlıklarına ve ticari potansiyeline dayandırmak gerekiyor. Trabzon'un Mısır'a ne sunabileceği, Mısır'ın Trabzon ekonomisine hangi alanlarda katkı sağlayabileceği somut biçimde ortaya konulmalıdır.
Bu noktada seyahat acentelerine, turizm işletmelerine, iş dünyasına ve ilgili kurumlara önemli sorumluluklar düşüyor. Karşılıklı talep doğru ölçülmeli, uçuşların ekonomik maliyetleri hesaplanmalı ve olası riskler önceden değerlendirilmelidir. Özellikle koltuk garantisi gibi destek modellerinde ekonomik sorumlulukların kimler tarafından üstlenileceği açıkça belirlenmeli. Çünkü bir uçuşun başlaması kadar, o uçuşun yıl boyunca yeterli yolcuya ulaşabilmesi de önemlidir.
Trabzon'un hafızasında bu konuda oldukça öğretici bir Tiflis örneği bulunuyor. Sağlık turizmini geliştirmek amacıyla başlatılan doğrudan uçuşlar, 100 koltuk garantisiyle desteklenmesine rağmen beklenen yolcu talebine ulaşamadı ve yaklaşık dört ay içerisinde sona erdi. Trabzon'un güçlü sağlık altyapısına ve Gürcistan ile coğrafi yakınlığına rağmen bu bağlantının sürdürülememesi, ekonomik potansiyelin tek başına yeterli olmadığını gösterdi.
İyi niyetle başlayan bir anlaşmanın kalıcılığı, kişilerin oluşturduğu geçici rüzgârlara değil, karşılıklı ihtiyaçlara, ortak çıkarlara ve sürdürülebilir bir ticaret anlayışına dayanmasına bağlıdır. Salah'ın oluşturduğu olumlu hava tek başına yeterli olmaz, iş birliğinin kişiler üzerinden değil, kurumsal ve ekonomik temeller üzerinden yürütülmesi gerekir.
