ESNAF YALNIZCA TİCARET YAPMAZ, ŞEHRİN HAFIZASINI TAŞIR
Esnaflık, mal alıp satmanın ötesinde bir kültürün, emeğin ve toplumsal güvenin kuşaktan kuşağa aktarılmasıdır. Bakkalın müşterisini tanıdığı, terzinin ustalığını çırağına bıraktığı, berberin mahallenin hafızasına dönüştüğü bir ticaret geleneğinden söz ediyoruz. Bu işletmeler yalnızca ekonomik faaliyet yürütmez, şehrin sosyal dokusunu da ayakta tutar. Dolayısıyla kapanan her dükkân, bir bilanço kaybından çok daha fazlasıdır.
Bugün küçük esnaf, yüksek kiralar, artan işletme giderleri, daralan alım gücü ve finansmana erişim güçlüğüyle mücadele ediyor. Buna bir de büyük sermayenin belirleyici olduğu rekabet düzeni ekleniyor. Şehrin hemen her noktasına yayılan alışveriş merkezleri ve zincir mağazalar, ölçek ekonomisinin sağladığı avantajlarla yerel işletmelerin hareket alanını daraltıyor. Rekabetin varlığı elbette gereklidir. Ancak rekabet özgürlüğüyle ekonomik güç eşitsizliğini aynı şey saymak, piyasanın adalet sorununu görmezden gelmektir.
Trabzon, tarihsel kimliğini limanından, çarşılarından ve köklü ticaret geleneğinden alan bir şehir. Bu nedenle mesele yalnızca birkaç dükkânın ayakta kalması değil, yerel ekonominin çeşitliliğini ve bağımsızlığını koruyabilmesidir. Plansız ticari büyüme, kısa vadede yatırım görüntüsü oluşturabilir. Ancak sermayenin belirli merkezlerde yoğunlaşması, uzun vadede küçük işletmelerin tasfiyesine, istihdamın kırılganlaşmasına ve yerel kazancın şehir içinde dolaşımının zayıflamasına yol açabilir.
Küçük esnafı korumak, büyük yatırımlara karşı çıkmak değildir. Ticari alanların planlanması, adil rekabetin sağlanması, kira baskısının hafifletilmesi ve geleneksel mesleklerin desteklenmesi kamusal sorumluluğun gereğidir. Şehir yönetimi yalnızca yeni ticaret alanları açmakla değil, mevcut ekonomik dokunun sürdürülebilirliğini sağlamakla da yükümlüdür.
Bir şehrin ekonomisini büyütmekle o şehrin insanını zenginleştirmek aynı şey değildir. Çarşısı yoksullaşırken sermayesi büyüyen bir kentte kalkınmadan söz edilebilir, ancak refahın adil paylaşımından söz edilemez.
Unutulmasın, büyük sermaye bir şehirde yatırım yapar, esnaf ise o şehirde hayat kurar. Yatırımı koruyup hayatı tasfiye eden anlayışın adı kalkınma değil, ekonomik çoraklaşmadır.